Patriotyzm gospodarczy w pigułce

W świadomości konsumenckiej funkcjonują różne wyobrażenia na temat tego, czym jest produkt polski. Czy podstawowym kryterium jest miejsce rejestracji firmy? Miejsce produkcji? A może decyduje o tym polski kapitał? W niniejszym mini-poradniku postaramy się wyjaśnić jakie elementy wpływają na polskość produktu oraz na jakie oznaczenia warto zwracać uwagę przy ich zakupie.

Czy kupowanie polskich produktów jest ważne dla polskiej gospodarki?

Otóż okazuje się, że jest bardzo ważne. Zgodnie z szacunkami raportu „Wybieram 590” przygotowanym przez Grant Thornton, z każdej złotówki wydanej na produkt polskiej firmy wytwarzającej go w kraju, w polskiej gospodarce zostaje 79 groszy. W przypadku zagranicznych firm, produkujących za granicą jest to tylko 25 groszy. Tylko 1/4 z tego co wydaliśmy będzie brało udział w dalszym rozwoju gospodarczym Polski. Gdyby 1% konsumentów kupujących zagraniczne produkty zaczęło wybierać te rodzime, w Polsce zostałoby 6,6 mld zł więcej. To dlatego tak istotne jest kształtowanie patriotyzmu gospodarczego wśród konsumentów.

Jak odróżnić produkt polski od zagranicznego?

Na początek warto wymienić najważniejsze kryteria, według których możemy próbować klasyfikować produkt jako polski. Są to:

• rejestracja firmy w Polsce

• płacenie podatków w Polsce

• produkcja w Polsce

• posiadanie polskiego kapitału

• wykorzystanie polskich surowców przy wytworzeniu produktu

• wydatkowanie środków na Badania i Rozwój (B+R) w Polsce

Im więcej z tych kryteriów jest spełnionych, tym więcej wydanych przez nas pieniędzy zostanie w polskim obiegu gospodarczym, wspierając tym samym rozwój gospodarki. W sklepach możemy natknąć się na różne oznaczenia mające sugerować polskie pochodzenie produktu. Niestety część z nich jest tylko elementem marketingu i niewiele ma wspólnego z faktycznym patriotyzmem gospodarczym. Dlatego, dla uporządkowania wiedzy, przytoczymy najważniejsze z nich:

• Produkt Polski - jest to ustawowe oznaczenie produktów spożywczych wytworzonych w Polsce z użyciem polskich surowców, wprowadzone ustawą z dnia 4 listopada 2016 r. o zmianie ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych. Nie weryfikuje ono jednak pochodzenia kapitału producenta.

• "Kod 590" - jest to umowne określenie na prefiks 590 w międzynarodowym systemie oznaczania produktów (kodach kreskowych EAN. Pozwala nam to jednak uzyskać informację tylko o tym, czy producent danego towaru jest zarejestrowany w Polsce. Nie uwzględnia on informacji, czy dane przedsiębiorstwo jest częścią koncernu zagranicznego.

• Godło Promocyjne "Teraz Polska" - przyznawane przez Fundację Polskiego Godła Promocyjnego “Teraz Polska”. Jest ono jednak zorientowane na wyróżnianie jakościowych produktów, bez uwzględnienia miejsca produkcji, czy pochodzenia kapitału.

• Certyfikat “Doceń polskie” - nadawany jest w ramach Ogólnopolskiego Programu Promocyjnego „Doceń polskie” (organizowanego przez PHU GEMINI), po wykonaniu audytu przez specjalną grupę ekspercką. Ocenie podlegają smak, wygląd i stosunek jakości produktu do jego ceny. Do uzyskania certyfikatu potrzebny jest także dowolny, polski komponent produktu (np. produkcja w Polsce lub polski kapitał).

My oczywiście zachęcamy do korzystanie z aplikacji Pola przy weryfikacji polskości produktów. Wszystkie firmy w naszej bazie są weryfikowane pod kątem pochodzenia kapitału, produkcji w Polsce, rejestracji firmy w Polsce, wydatków na B+R w Polsce oraz przynależności do zagranicznego koncernu. Pozwala to uzyskać rzetelne informacje na temat danego producenta oraz jego wkładu w gospodarczy rozwój Polski.

Jak znaleźć produkty regionalne?

Patriotyzm gospodarczy nierozerwalnie związany jest także z patriotyzmem lokalnym, który polega na wspieraniu regionalnych producentów zajmujących się produkcją tradycyjnych produktów, związanych z kulturą i historią konkretnego regionu. W tym przypadku także mamy do czynienia z istnieniem specjalnych programów i certyfikatów, których zadaniem jest wyróżnienie i uwiarygodnienie pochodzenia takich produktów. Przykładowymi z nich są:

• System “Jakość Tradycja” - opracowany przez Polską Izbę Produktu Regionalnego i Lokalnego i Związek Województw Rzeczypospolitej Polskiej, uznany za krajowy system jakości żywności Decyzją Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 czerwca 2007 roku. Do systemu przyjmowane są tylko produkty o udokumentowanej, co najmniej 50-letniej produkcji wytwarzania, przy zachowaniu niezmiennej receptury i metod produkcji. W przypadku niektórych produktów pochodzenia zwierzęcego lub roślinnego dodatkowym wymogiem jest wykorzystanie tradycyjnych ras zwierząt lub tradycyjnych odmian roślin (pochodzących sprzed 1956 r.) Listę takich produktów można znaleźć pod tym linkiem.

• Systemy chronione oznaczenia geograficzne (ChOG), chronione nazwy pochodzenia (ChNP) i gwarantowane tradycyjne specjalności (GTS) - są to oznaczenia tradycyjnych, naturalnych produktów, utworzone na mocy Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1151/2012. Pierwsze dwa odnoszą się do miejsca wytwarzania produktu, a ostatni do specjalnego składnika bądź metody (receptury) wytwarzania. Listę i ich opisy można znaleźć w bazie Komisji Europejskiej eAmbrosia lub na stronie Inspekcji Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych.

• Ogólnopolska Lista Produktów Tradycyjnych - oficjalny rejestr prowadzony przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, powstały na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 2004 roku o rejestracji i ochronie nazw i oznaczeń produktów rolnych i środków spożywczych oraz o produktach tradycyjnych. Jego celem jest promocja produktów o wyjątkowych cechach wynikających z tradycyjnych metod produkcji. Wpisane produkty muszą mieć udokumentowaną tradycję wytwarzania od co najmniej 25 lat i stanowić część lokalnego dziedzictwa kulturowego. Cała lista dostępna jest na stronie Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

• Europejska Sieć Regionalnego Dziedzictwa Kulinarnego - powstała w Szwecji w 1995 roku inicjatywa zrzeszająca regiony z całej Europy. Celem jest wspieranie rozwoju tradycji regionalnych. Do programu przystąpiły wszystkie województwa z Polski, a w każdym z nich oprócz producentów zrzeszane są także lokalne usługi hotelarskie czy kulinarne. Pełne listy uczestników dla poszczególnych regionów można znaleźć na oficjalnych stronach marszałkowskich lub na dedykowanych portalach.

Lista zawierająca różne certyfikaty i oznaczenia niewątpliwie jest bardzo długa. Dlatego chcąc kupować świadomie polskie produkty w duchu patriotyzmu gospodarczego, rekomendujemy zwrócenie uwagi na kilka kwestii.

Po pierwsze, zwracajmy uwagę na chwyty marketingowe zagranicznych producentów oraz wielkich sieci handlowych. Ich przekazy promocyjne często mają na celu wywołanie skojarzeń z Polską, aby w ten sposób wykorzystać nasz patriotyzm gospodarczy.

Po drugie, przy codziennych zakupach, przed włożeniem produktu do koszyka weryfikujmy jego pochodzenie (oznaczenie "Produkt polski", a nie na przykład "wyprodukowano w Polsce") i rejestrację firmy w Polsce (kod 590). Zachęcamy oczywiście do skanowania produktów przy użyciu aplikacji Pola. Zyskujemy wtedy także istotne informacje o pochodzeniu kapitału przedsiębiorstwa, czy wydatkach na B+R w Polsce.

Po trzecie, przed wyjazdem do innego regionu Polski sprawdźmy wcześniej listę lokalnych produktów oraz miejsc w których możemy się w nie zaopatrzyć. Przydatna do tego może być sporządzona wcześniej w tym artykule lista. Można także wpisać w wyszukiwarce takie frazy jak “dziedzictwo kulinarne”, “marka”, “produkty lokalne/regionalne/tradycyjne” i dopisać nazwę województwa lub regionu, do którego mamy zamiar się udać.

Osoby zainteresowane pogłębieniem swojej wiedzy w tematyce patriotyzmu gospodarczego zachęcamy do zapoznania się z raportem Klubu Jagiellońskiego “Patriotyzm gospodarczy AD 2025. Rekomendacje i poradnik świadomego konsumenta” oraz z naszymi wcześniejszymi artykułami dotyczącymi oznaczeń polskich produktów.

Pamiętajmy, że kupując polskie produkty od polskich przedsiębiorców znacząco przyczyniamy się do rozwoju polskiej gospodarki!